Գորիս
Գորիսը Հայաստանի Սյունիքի մարզի նշանավոր քաղաք է, որը գտնվում է հայ-ադրբեջանական շփման գծի մոտ։ Մայրաքաղաք Երևանից մոտ 240 կմ և մարզկենտրոն Կապանից 69 կմ հյուսիս-արևելք՝ այն գտնվում է Վարարակն գետի (Որոտանի վտակ) ափին։ Քաղաքը ռազմավարական կարևորություն ունի, քանի որ տեղակայված է Երևան-Ստեփանակերտ ռազմավարական նշանակության ճանապարհի վրա։
Հիմնադրվել է 1870 թվականին՝ որպես Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառի կենտրոն, Գորիսը հարուստ պատմություն ունի, որը սկսվում է հնագույն ժամանակներից։ 1980-ականների սկզբին իրականացված հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են բարձրարժեք բրոնզյա իրեր՝ կանացի զարդեղեն, դաշույն, տեգ, հմայիլներ, ամանեղեն մ.թ.ա. 3-2-րդ հազարամյակներից, որոնք ցույց են տալիս վաղ բնակիչների բարձր մշակույթն ու կենցաղը։ Իշխանասարի փեշերին հայտնաբերված ավելի քան 1500 ժայռապատկերներ, որոնք պատկերում են մարդկանց և ընտանի կենդանիներին, թվագրվում են մ.թ.ա. 5-2-րդ հազարամյակներին։ Գորիսը նաև կարևոր բնակավայր է եղել Հայկական թագավորության Սյունիք նահանգում 2000 տարի առաջ՝ ունենալով զարգացած հասարակական ենթակառուցվածքներ։
Միջնադարում Գորիսը ծառայում էր որպես կենսական հանգույց Նախիջևանից Զանգեզուրով դեպի Արցախ և մերձկասպյան տափաստաններ ձգվող բանուկ ճանապարհի վրա, հատկապես աղի առևտրի համար։ Այն նաև կարևոր կետ էր Մետաքսի մեծ ճանապարհի երթուղիներից մեկի վրա, ինչի մասին վկայում է պահպանված քարավանատունը։ 16-րդ դարում Գորիսը անցավ շահական Պարսկաստանի տիրապետության տակ՝ սկզբում որպես Ղարաբաղի կուսակալության, ապա՝ Ղարաբաղի խանության մաս։ 1813 թվականին Գյուլիստանի պայմանագրով այն անցավ ցարական Ռուսաստանի տիրապետության տակ։
Ժամանակակից Գորիս քաղաքը, իր շախմատաձև հատակագծով ճարտարապետությամբ և երկհարկանի հասարակական շենքերով, հիմնադրվել է 1870 թվականին գետի աջափնյա հարթավայրում։ Այն արագորեն դարձավ բարգավաճ առևտրային և մշակութային կենտրոն՝ հայտնի իր գորգագործներով, մետաղագործներով և գարեջրագործներով։ 2015 թվականի դրությամբ Գորիսն ունի մոտ 20,000 բնակչություն և գտնվում է 1370 մետր բարձրության վրա՝ ընդգրկելով 24 գյուղ։
Հին Գորիսը (Կյորես), որը գտնվում է ներկայիս քաղաքից արևելք, քարանձավային բնակավայրերի հետաքրքրաշարժ համալիր է և համարվում է պատմական վայր՝ զգալի զբոսաշրջային ներուժով։ Տեղացիների կողմից «Լաստի Խութ» անվանվող խորհրդանշական բլուրը նույնպես գտնվում է քաղաքի արևելյան մասում։
Գորիսը հայտնի է իր յուրահատուկ բնական լանդշաֆտով, որն ունի արտասովոր աշտարակներ, ամրոցներ, բուրգեր, քարանձավներ և անդրջրհեղեղյան քարակերտ հրաշալիքներ, որոնք դարեր շարունակ գրավել են զբոսաշրջիկների ուշադրությունը։
Տեսարժան վայրերը ներառում են.
- Հին Գորիսը (Կյորես)
- Սբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին
- «Յոթնաղբյուր» հուշարձանը
- Հուշարձան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհվածներին
- Հուշարձան «Զանգեր»
- Ակսել Բակունցի տուն-թանգարանը
- Գորիսի պատկերասրահը
- Գորիսի երկրագիտական թանգարանը
- Մանկական գեղագիտական կենտրոնի Գորիսի մասնաճյուղը
- Կիսանդրի՝ Զորավար Անդրանիկի
- Մշակույթի կենտրոնը
- Կիսանդրի՝ Ակսել Բակունցի
- Կիսանդրի՝ Գուսան Աշոտի
- Գրիգոր Տաթևացու անվան հրապարակ
- Սպիտակի երկրաշարժի զոհերին նվիրված հուշարձան













